← Lừa đảo đầu tư và tiền ảo: cách nhận biết và việc cần làm

Lừa đảo NFT và metaverse: mint giả, rug pull và sàn giả mạo

Lừa đảo NFT và metaverse bán tranh kỹ thuật số, đất ảo hoặc thẻ thành viên không có giá trị, không bao giờ được giao hoặc được dùng để lấy cắp ví của bạn. Chúng thường dựa vào sự quảng bá của người có ảnh hưởng và các đường link trên mạng xã hội và Discord.

Dấu hiệu nguy hiểm: nếu bất kỳ ai bắt bạn trả phí, thuế hoặc tiền đặt cọc để rút tiền của chính bạn, đó là lừa đảo. Hãy ngừng chuyển tiền.

Dấu hiệu cảnh báo

  • Dự án không có nhóm nào được biết đến, hoặc nhóm dùng ảnh đại diện hoạt hình và tên giả, và không có lộ trình thật.
  • Một trang mint được chia sẻ trong tin nhắn trực tiếp, thông báo Discord hoặc bài đăng từ một tài khoản nổi tiếng có thể đã bị hack.
  • Bạn phải kết nối ví và ký một thông điệp bạn không hiểu để nhận NFT miễn phí hoặc một suất danh sách trắng sớm.
  • Giá sàn tăng rất nhanh, thường với nhiều lệnh mua từ vài ví, và chat cộng đồng đầy chuyện giá cả mà ít gì khác.
  • Có đồng hồ đếm ngược, danh sách trắng giới hạn và lời hứa rằng người nắm giữ sẽ sớm nhận trò chơi, token hay đất trong metaverse.
  • Sàn có tên giống một sàn nổi tiếng, chào phí rất thấp hoặc bảo bạn mua ngoài nền tảng thông thường.
  • Người tạo im lặng sau đợt bán, xóa tài khoản mạng xã hội hay trang web, hoặc nói lộ trình bị chậm.
  • Tác phẩm bị sao chép từ nghệ sĩ khác, hoặc hình ảnh không khớp với siêu dữ liệu.

Cách hoạt động từng bước

Có bốn loại chính. Loại thứ nhất là rug pull. Một nhóm công bố một dự án, xây dựng cộng đồng trên Discord và X rồi bán một bộ sưu tập ở đợt mint. Sau đợt bán, họ ngừng mọi việc, xóa trang web và chuyển tiền đi. Bộ Tư pháp Hoa Kỳ dùng thuật ngữ này trong một vụ năm 2022, khi hai người đàn ông bị buộc tội vì bộ sưu tập NFT Frosties. Công tố cáo buộc họ lấy khoảng 1,1 triệu USD trong vài giờ sau khi bán hết rồi ngừng dự án, và họ đang lên kế hoạch cho bộ sưu tập thứ hai. Đây là các cáo buộc, và tội danh nêu là của đơn kiện năm 2022.

Loại thứ hai là mint giả hay mint phishing. Kẻ lừa đảo sao chép trang web thật của một dự án nổi tiếng và chia sẻ đường link trong một tài khoản bị hack, tin nhắn hỗ trợ giả hay quảng cáo trả tiền. Khi bạn kết nối ví và phê duyệt một giao dịch, một đoạn mã drainer lấy NFT hoặc token của bạn. Hướng dẫn về wallet drainer trên trang này giải thích cách các phê duyệt hoạt động.

Loại thứ ba là sàn giả hoặc lời đề nghị giả. Một người mua liên hệ bạn, khen NFT của bạn và đề nghị giá cao. Họ đưa bạn đến một trang web giống hệt để chấp nhận lời đề nghị, trang đó đòi bạn kết nối ví hoặc trả phí niêm yết. Một số vụ dùng airdrop. IC3 của FBI cảnh báo tháng 6 năm 2025 về tội phạm dùng tính năng airdrop trên mạng Hedera để gửi NFT kèm một đường link trong trường ghi chú dẫn đến ứng dụng giả, sau đó đòi thông tin đăng nhập và cụm từ khôi phục.

Loại thứ tư là chào bán đất hay token metaverse. Bạn được xem hình dựng của một thành phố ảo và được bảo các lô đất sẽ tăng giá khi hàng triệu người dùng đến. Đất là thật dưới dạng token, nhưng không có nhu cầu, và bên bán giữ số tiền từ đợt bán đầu. Người quảng bá có thể dùng người nổi tiếng và người có ảnh hưởng được trả tiền để đăng bài, và các bài đăng không phải lúc nào cũng nêu rõ là quảng cáo.

Tin nhắn và câu điển hình

Các câu sau được diễn đạt lại từ các cảnh báo chính thức và lời kể của nạn nhân:

  • Bạn có tên trong danh sách trắng của đợt mint. Hãy kết nối ví trước khi hết giờ để giữ NFT của bạn.
  • Chúc mừng, bạn trúng một NFT miễn phí. Hãy nhận ngay trước khi lời đề nghị đóng.
  • Chúng tôi là đội hỗ trợ của sàn. Tin đăng của bạn bị chặn. Hãy xác minh ví để khôi phục.
  • Tôi muốn mua NFT của bạn với giá 5 ETH. Xin hãy chấp nhận đề nghị của tôi qua đường link này, phí thấp hơn.
  • Nhóm đang làm trò chơi. Việc chậm là do một quan hệ đối tác, và chúng tôi sẽ sớm công bố. Hãy giữ NFT và đừng bán.
  • Đất ảo ở khu mới sẽ tăng ít nhất mười lần khi thành phố mở cửa.

Vì sao chiêu này hiệu quả

Thị trường NFT tạo ra một văn hóa trong đó tăng mười lần trong một tuần là bình thường trong một thời gian ngắn, và nhiều người sợ bỏ lỡ lần tiếp theo. Nhóm ẩn danh cũng là bình thường trong tiền ảo, nên việc thiếu tên không có vẻ lạ. Cộng đồng Discord tạo ra bằng chứng xã hội: hàng trăm tài khoản nói dự án sẽ tăng, và nhiều tài khoản là bot hoặc người quảng bá được trả tiền.

Sự phức tạp kỹ thuật giúp kẻ lừa đảo. Nhiều người dùng không hiểu mình ký gì trong ví, và một chữ ký có thể cho hợp đồng toàn quyền với tài sản của họ. Trang web dễ sao chép, và đường link trong Discord trông như đến từ nhóm của dự án.

Con số và hành động chính thức

Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ đã coi một số đợt bán NFT là chứng khoán. Tháng 9 năm 2023, họ buộc tội công ty đứng sau loạt phim hoạt hình Stoner Cats vì chào bán NFT không đăng ký. SEC nói công ty bán 10.320 NFT với giá 0,35 ETH mỗi cái và huy động khoảng 8,2 triệu USD tính theo ETH. Công ty đồng ý nộp phạt 1 triệu USD và lập quỹ cho nhà đầu tư bị thiệt hại, mà không thừa nhận hay phủ nhận các kết luận. Vụ này không tự nó là gian lận nhưng cho thấy việc tiếp thị lợi nhuận bán lại có thể kéo quy định chứng khoán vào cuộc.

Vụ Frosties là ví dụ về việc buộc tội hình sự cho một vụ rug pull, với khoảng 1,1 triệu USD bị cáo buộc. Báo cáo Tội phạm Internet 2025 của FBI ghi nhận 181.565 khiếu nại có liên quan đến tiền ảo và khoảng 11,4 tỷ USD thiệt hại ở Mỹ, và FTC nói tiền ảo là phương thức thanh toán phổ biến trong lừa đảo đầu tư. Tổng số riêng cho NFT không được tách ra trong các báo cáo chính thức này.

Việc cần làm nếu bạn đã bị lừa

Nếu bạn đã kết nối ví với một trang web đáng ngờ, hãy hành động ngay. Chuyển tài sản còn lại sang một ví mới với cụm từ khôi phục mới tạo trên thiết bị sạch, rồi thu hồi các phê duyệt trên ví cũ bằng công cụ như trình kiểm tra phê duyệt token của trình khám phá khối. Đừng dùng lại ví cũ.

Chụp ảnh trang dự án, bài đăng mạng xã hội, tin nhắn Discord và các giao dịch của bạn. Lưu địa chỉ hợp đồng và mã băm giao dịch. Trình báo với sàn để họ gắn cờ bộ sưu tập, và với công an. Ở Mỹ, dùng ic3.gov, FTC và SEC. Ở Việt Nam, hãy trình báo công an. Đừng trả tiền cho ai nói họ có thể lấy lại NFT của bạn, vì các vụ lừa lấy lại tiền rất phổ biến.

Cách tự bảo vệ

Chỉ vào dự án qua các đường link từ trang web chính thức mà bạn tự tìm, và coi mọi tin nhắn trực tiếp và đường link Discord là không an toàn. Dùng một ví riêng với số dư nhỏ cho các đợt mint. Đọc kỹ ví yêu cầu bạn ký gì, và từ chối các yêu cầu đòi phê duyệt toàn bộ token của bạn.

Kiểm tra nhóm, hợp đồng và tác phẩm. Tìm kiếm các hình ảnh để xem chúng có bị sao chép không. Đừng mua vì biểu đồ giá hay người có ảnh hưởng. Đừng đầu tư nhiều hơn số tiền bạn có thể mất, vì NFT khó bán trong thị trường đang giảm.

Những câu hỏi thường gặp

Rug pull trong NFT là gì?

Đó là khi người tạo một dự án lấy tiền từ đợt bán và ngừng làm việc, đôi khi xóa trang web và tài khoản mạng xã hội. Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã buộc tội người ta vì các vụ rug pull NFT, như vụ Frosties năm 2022.

Làm sao biết đường link mint NFT là giả?

Đừng dùng link từ tin nhắn trực tiếp hay bài đăng không rõ. Hãy mở trang web chính thức từ nguồn bạn đã xác minh và kiểm tra địa chỉ hợp đồng trên trình khám phá khối. Nếu ví yêu cầu bạn phê duyệt quyền truy cập toàn bộ NFT hay token, hãy dừng lại.

Đất ảo trong metaverse có phải khoản đầu tư an toàn không?

Không khoản đầu tư nào an toàn, và đất ảo mang tính đầu cơ rất cao. Giá trị phụ thuộc vào số người dùng thật, và bên bán có thể tạo ra số lô không giới hạn. Hãy cẩn thận với lời hứa về tiền thuê hay lãi cố định.

Tôi đã bấm vào một link NFT xấu. Giờ làm gì?

Chuyển mọi tài sản còn lại sang ví mới, thu hồi các phê duyệt trên ví cũ và ngừng dùng nó. Đổi mật khẩu các tài khoản liên kết và trình báo với sàn và công an.

Kiểm tra một trang web

Báo ở đâu

    Nguồn

    US DOJ SDNY: Two defendants charged in NFT fraud and money laundering scheme (Frosties) · SEC press release 2023-178: Stoner Cats 2 LLC · FBI IC3 PSA, June 2025: Hedera Hashgraph wallet users · FBI IC3 Annual Internet Crime Reports · FTC: What to know about cryptocurrency and scams

    Các lừa đảo khác